Biologisch vraagt om ketensamenwerking

21 januari 2022

Biologisch is een sterk keurmerk waar consumenten extra voor willen betalen en waar ondernemers iets extra’s voor moeten doen. Wat zijn de kansen voor biologische boeren en wat is bijvoorbeeld de rol van de supermarkt in de bioketen?

Om hier antwoord op te geven, verzorgde AgriFood Capital tijdens de Biokennisweek een webinar speciaal voor studenten van mbo en hbo groen onderwijs over biologisch ondernemerschap.

Vanuit de Brabant Studio gingen Jack Mikkers, voorzitter AgriFood Capital, en twee studenten van Yuverta uit Boxtel live in gesprek met een aantal jonge bioboeren uit Brabant: Bas Anthonissen (“Boer Bas”), biologisch varkenshouder, Maartje Verhulst, biologisch melkveehouder en Johannes Straver, akkerbouwer met zowel een gangbaar als biologisch bedrijf. Daarnaast schoof Marlijn Simons van PLUS supermarkten aan. Deelnemende studenten konden via de chat vragen stellen.

thuis het gesprek aangaan

Op de vraag van Jack Mikkers wat de trigger was om over te stappen van gangbaar naar biologisch boeren, antwoordt boer Bas dat het zaadje tijdens zijn studie was geplant: “We zaten thuis in de race van groot-groter-groots. Tijdens mijn studie kwam ik in aanraking met een biologisch bedrijf. Toen raakte in geïnspireerd.” Vervolgens moest de stap nog wel gezet worden. Het is belangrijk om daarover thuis het gesprek te voeren. Bas: “Praat met elkaar, ook al is het lastig. Zeker als je het bedrijf van je ouders gaat overnemen en jij iets anders wil. Neem net als ik bijvoorbeeld een coach in de hand. En ga bij andere boeren kijken want ook die kunnen jou helpen.“

Volgens Bas houdt ‘biologisch boeren’ niet op aan het eind van het boerenerf; hij ziet voor bioboeren ook een rol binnen de rest van de voedselketen weggelegd.

Het moet echt bij je passen
Maartje Verhulst had zelf geen ambities in biologisch boeren maar is erin gerold. Het familiebedrijf Hiillekens Hoeve is één van zes inspiratiebedrijven natuur inclusief van de provincie. Maartje vindt het heel belangrijk om het verhaal van biologisch boeren te vertellen. Op de vraag van Jack Mikkers wat natuur inclusief is, antwoordt zij: ”Het is een breed begrip waar geen standaard definitie voor is. Het betekent simpelweg dat je met de natuur aan het boeren bent of in ieder geval zorg draagt voor de natuur. Bijv. door te zorgen voor een grote bodembiodiversiteit, door lichtere machines te gebruiken of door bloemrijke akkerranden in te zetten."

In Brabant ondersteunt de provincie het overstappen naar natuurinclusieve landbouw. "Het is aan iedere ondernemer om daar verder een eigen invulling aan te geven", vervolgt Maartje. “Biologisch is makkelijk te verweven in natuur-inclusief en was voor ons een makkelijke stap om te zetten." Over de keuze voor biologisch zegt zij: ”Het moet echt bij je passen. Je moet het niet doen omdat er bijvoorbeeld toevallig een bedrijf is om over te nemen.”

Omschakelcursus
Ook Johannes Straver komt uit een familiebedrijf. In 2017 startte het boerenbedrijf een biologische tak naast het gangbare bedrijf. Johannes is verantwoordelijk voor het biologische deel. “Het idee ontstond in gesprek met een bodemkundige adviseur. We zaten in de fase van schaalvergroting en mogelijk intensiever boeren. Tegelijkertijd willen we goede grondbeheerders zijn en mooie producten leveren. De adviseur vroeg of biologisch niet iets voor ons was. Toen we ons erin verdiepten, zijn we enthousiast geworden en hebben het in gang gezet. Daarvoor heb ik een speciale omschakelcursus Akkerbouw gevolgd in Flevoland.”

“Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd?”, vraagt Jack Mikkers. Johannes: “Als je bij verschillende bedrijven komt, zie je dat er eigenlijk helemaal geen kloof is tussen biologisch en niet-biologisch. Ook is het geen geitenwollen-sokken sector. Het eerste jaar was wel spannend want je bent nog meer afhankelijk van het weer. Het is een kwestie van de momenten gedurende het jaar zo goed mogelijk leren te benutten.“

Prijzen
Biologische producten zijn over het algemeen duurder dan gangbare producten. Vraag en aanbod (volumes) spelen hierin een rol. Volgens Voer Bas is de marge min of meer vergelijkbaar als bij gangbare landbouw maar er is nog veel ‘winst’ te behalen. “Als de vraag vanuit de consument groter wordt, komen de boeren vanzelf. En wanneer de biologische sector groeit, komen er ook meer mogelijkheden voor biologische reststromen zodat we er bijvoorbeeld veevoer van kunnen maken.”

De hele keten verbonden
Marlijn Simons van PLUS Retail licht toe hoe de retailer haar volledige zuivelassortiment heeft omgeschakeld van gangbaar naar biologisch. Marlijn ziet daarin samenwerking voor en door de gehele keten: “Als je de richting van biologisch kiest, dan ben je aan elkaar verbonden om eraan te werken.” Die verbondenheid ziet zij langzaam door alle schappen in de winkel ontstaan.

Marlijn ziet onder andere een belangrijke rol voor supermarkten om het verhaal van ‘biologisch’ aan consumenten zo goed mogelijk te vertellen. “Supermarkten kunnen consumenten inspireren en aan het denken zetten”, aldus Marlijn. Maar ook voor PLUS is het nog zoeken als het gaat om kleinere ketens en leveren van dichtbij. Want de in totaal 550 winkels (inclusief Coop) vragen om grote volumes en zekerheid in afname. Daarvoor is een goede afstemming tussen vraag en aanbod nodig. Maartje Verhulst: “Gebruik de boeren als ambassadeur in de supermarkt om het verhaal te vertellen. Ook om uit te leggen waarom PLUS kiest voor ondersteuning van biologisch ondernemerschap."

Biologisch gaat volgens Maartje om de kracht van het samen doen en samen naar buiten treden. Zo kunnen ketenpartners elkaar versterken om bio nog beter op de kaart te zetten. ”Ook als iets niet wordt geleverd, heb je een verhaal. Of wanneer de uien in de schappen kleiner zijn dan consumenten gewend zijn.” 

(Tekst gaat door onde de foto)

Verschillende schakels bij elkaar
Gespreksleider Miriam van Bree is enthousiast over het verloop en de uitkomst. "Door verschillende schakels uit de keten bij elkaar te zetten, kom je tot nieuwe inzichten. De akkerbouwer die aangeeft dat een natuurlijke oogst niet altijd de perfecte ronde ui oplevert en de supermarktmanager die daardoor tot inzicht komt dat ze hier in de marketing aandacht aan kan besteden. Als je een duidelijk verhaal vertelt, zal de consument het ook begrijpen."

Biokennisweek brengt nieuwe kennis en kennissen
Roel Schutten, directeur AgriFood Capital kijkt terug op een geslaagde studentenochtend: “Jonge, zelfbewuste biologische ondernemers uit Brabant wisselden er hun kennis en ervaringen uit. Met elkaar en met studenten. Dat zijn de voedselmakers van morgen. Dat is precies hoe we als AgriFood Capital werken: we verbinden voedselmakers met verschillende dromen en ambities voor de toekomst van ons voedsel. Ontmoetingen om elkaar te inspireren en van elkaar te leren. Soms de start van nieuwe samenwerkingen. Dat zou ook nu maar zo het geval kunnen zijn geweest. De Biokennisweek draagt enorm bij aan nieuwe kennis en kennissen. De week laat zien dat biologische landbouw en voedselverwerking een waardevolle manier is van toekomstbestendig voedsel maken én eten. En daar werken we graag aan mee.”