Duurzaam voedsel produceren met de kracht van de natuur

Ruben Burger is bijna afgestudeerd als food innovator aan de HAS. Begin 2021 won hij met zijn concept Boskoe de Foodmanship Award voor Designing Sustainable Food Systems tijdens de HAS Food Experience. Een interview met een bevlogen food innovator zónder boerenachtergrond die zijn capaciteiten en talenten vol overgave inzet voor een duurzame landbouwtransitie.  

19 mei 2021

Een student die zich zonder boerenachtergrond inzet voor de duurzame landbouwtransitie. Wat triggerde jou om je juist daarvoor in te zetten?
Tijdens mijn studie Food Design aan de HAS Hogeschool raakte ik steeds meer bewust van de schaal waarop we ons voedsel produceren. Dit gaat efficiënter dan ooit tevoren. Lange tijd werd weinig rekening gehouden met de impact van onze productie. Nu is daar steeds meer aandacht voor. Denk maar aan het stikstofdossier en het achteruitgaan van de kwaliteit van de bodem en biodiversiteit. Intussen groeit de wereldbevolking verder. Willen we ervoor zorgen dat iedereen voedsel als basisrecht kent, dan moeten we de manier waarop we voedsel produceren anders gaan aanpakken. Een grote trigger voor mij was een college in het tweede jaar van mijn studie over voedselzekerheid door lector Frederike Praasterink. Toen viel bij mij het kwartje: vanuit mijn rol als food innovator zou ik zoveel mensen kunnen helpen door bij te dragen aan een voedsel- en landbouwtransitie. Vanaf dat moment wilde ik me inzetten om ervoor te zorgen dat iedereen een eerlijke kans op goed en gezond eten krijgt.

Op welke manier zet jij je tijdens je studie in voor de duurzame landbouwtransitie?
Vanuit mijn interesse in agroforestry, boslandbouw, heb ik in mijn vierde jaar het concept Boskoe Zuivel ontwikkeld. Dit is een toekomstbeeld voor een landbouwmodel en zuivelmerk waarbij het integreren van agroforestry in ons huidig systeem centraal staat. Bij agroforestry gebruik je de kracht van de natuur bij het produceren van voedsel. Er zijn op die manier in Nederland de afgelopen jaren al vele tientallen prachtige voedselbossen uit de grond geschoten. Letterlijk! Het wérkt, maar heeft ook nadelen. De kleinschaligheid ervan en de hoeveelheid verschillende gewassen die nodig zijn om een voedselbos te creëren, maken het lastig om een voedselbos op te schalen en er als boer aan te verdienen. Zodoende ben ik het gaan omdraaien. Wat als je iets toevoegt aan een bestaande wei met koeien? Dat is de basis van Boskoe.

Boskoe? Wat houdt dat concept in?
Ik heb gezocht naar een manier om de sterke elementen uit de boslandbouw te integreren in het huidige systeem. Boskoe is dan ook een combinatie van melkveehouderij en walnotenteelt; een koe die in een bosomgeving loopt. In het Boskoe bouwplan ga ik uit van 56 bomen per hectare, met zo’n 12 meter ruimte tussen iedere boom. Het resultaat is een concept waarin 20% van de weides bestaat uit stroken met walnotenbomen, met daar tussenin allerlei gewassen. Op de rest van het land lopen de koeien. Een behapbaar model om de transformatie naar een nieuw landbouwmodel te maken. Inspelend op het zuivelland dat Nederland is. We hebben veel koeien en eten 350 gram zuivel per dag gemiddeld.

De keuze voor zuivel is duidelijk maar waarom heb je gekozen voor de combinatie met walnotenbomen?
Hazelnootbomen zouden net zo goed kunnen. Amandelen weer niet, want die groeien niet in Nederland, maar het zouden ook zelfs appel- of perenbomen kunnen zijn. De essentie is dat je een combinatie maakt van je melkvee en een meerjarig systeem binnen de stroken. Mijn keuze voor walnotenbomen was aanvankelijk praktisch. Ik kon namelijk verder bouwen op de data over walnotenbomen die een andere student van de HAS had verzameld. Vanuit dit onderzoek wist ik de prijs van deze walnotenbomen en hun opbrengst. De conclusie was dat investeren in walnotenbomen een investering in de toekomst is. In de eerste jaren na de aanplant zal je nog geen noten kunnen oogsten, maar na 7 jaar toch al gauw 3 à 4 kilo. En is de walnotenboom straks 30 à 40 jaar oud dan heb je het over 30 kilo per boom per jaar. Bovendien zijn walnoten uitermate geschikt om er een plantaardige zuiveldrank van te maken. Dit past ook weer goed bij Nederland als zuivelland. En je kunt daarmee ook andere doelgroepen bedienen, zoals veganisten of mensen met een lactose-intolerantie zoals ikzelf.

Weet je hoe agrariërs over jouw concept Boskoe denken?
Ik heb het idee en de uitwerking aan verschillende agrariërs voorgelegd en kreeg alleen maar positieve reacties. De bezoeken aan diverse boerenbedrijven hebben mij enorm geholpen bij het bijschaven van het concept. Overigens zijn er pioniers zoals boerderij Hanne Hoeve in Westerhoven. Daar hebben ze al een walnotenboomgaard waar de koeien grazen.

Wat denk je, is er ook markt voor?
Uit mijn consumentenonderzoek blijkt dat consumenten best bereid zijn om meer te betalen. Als ze maar kunnen zien wat de impact van hun bewuste keuze is. Met het Boskoe concept laat ik zien aan welk systeem jouw aankoop precies bijdraagt en wie er wat aan verdient. Dat is op de verpakking namelijk direct zichtbaar.

Wat is de kracht van dit concept?
Dat is het totaalplaatje. Meer perspectief voor de boer, meer biodiversiteit, minder uitstoot én zichtbare impact. Om het systeem te kunnen verduurzamen is het verdienmodel prioriteit nummer één. Je kunt niet groen doen als je rood staat. Ik heb het concept zo ingericht dat de boer gecompenseerd wordt voor de investeringen in boslandbouw. Meer diversiteit komt door de verschillende planten in de stroken. Hoe meer verschillende soorten, hoe meer verschillende insecten er willen wonen, dat is het idee. Minder uitstoot heeft te maken met de CO2 die bomen tijdens hun groei opslaan. Ofwel in de boom zelf, ofwel in de bodem, die het organisch snoeimateriaal verteert. Over de vierde pijler, de zichtbare impact, hebben we het net gehad.

Met dit concept heb je meegedaan aan de HAS Food Experience, dit jaar online vanwege corona. Tijdens de Experience was een jury actief om de HAS Foodmanship Award uit te kunnen reiken. Hoe heb jij deze week ervaren?
Deelname was voor mij heel waardevol omdat het toch een manier is om contact te hebben met het werkveld, ook al was het dit jaar digitaal vanwege corona. Het was een podium om mezelf en mijn concept Boskoe neer te zetten en te delen. Ik had een videopitch gemaakt van het concept en er stond een omschrijving in het HAS Talent Magazine. Vervolgens kreeg ik de kans om interessante gesprekken te voeren met mensen uit het veld. Het waren speeddates. Heel leuk, maar ze mochten voor mij wel langer duren. Ik leerde daardoor wel om mijn verhaal kort en bondig te vertellen. Zo sprak ik onder andere Roel Schutten, directeur van AgriFood Capital. Dat was voor mij interessant omdat AgriFood Capital zich inzet voor landbouwtransitie. Reden genoeg om het gesprek aan te gaan! Roel bracht mij vervolgens in contact met Michiel Ytsma, programmaontwikkelaar van AgroProeftuin de Peel. Met Michiel heb ik goed kunnen sparren over de mogelijke toekomst van Boskoe. Hij heeft me geholpen met goede tips om het concept verder te ontwikkelen, zoals het vinden van boeren met serieuze interesse om hiermee aan de slag te gaan.

En dan won je tijdens de week de HAS Foodmanship Award voor Designing Sustainable Food Systems. Wat betekent dat voor je?
Heel veel. Ik heb er hard voor gewerkt. Ik geloof dat het systeem anders kan en Boskoe is een haalbare oplossing. De bevestiging van de jury is voor mij een blijk van waardering voor mijn werk. Dat is waanzinnig! Het jurycommentaar raakte precies mijn uitgangspunt; perspectief voor de boer, biodiversiteit, stikstofproblematiek aanpakken en zichtbare impact. De prijs is een mooie binnenkomer als ik straks het werkveld in stap.

Tot slot, wat ben je van plan na je studie?
Boskoe is niet mijn winnend loterijticket; ik ben opgeleid om nog 100 van dit soort ideeën te bedenken. Of dit nu vanaf het boerenerf is of bij een productiebedrijf. Ik sta voor veel open! Ik wil mijn vaardigheden als conceptontwikkelaar en mijn interesse in nieuwe landbouwvormen samenbrengen en blijven bijdragen aan de landbouwtransitie, bij voorkeur binnen een organisatie die naar het hele systeem kijkt. Als je er samen de schouders onder zet, kun je zoveel bereiken en de kracht van de natuur gebruiken om duurzaam voedsel te produceren.