Clusters als ruggengraat van een grenzeloze innovatiestrategie

Onderdeel van Europees economisch beleid

Jakub Boratyński, directeur Netwerken & Bestuur bij het directoraat-generaal Interne Markt, Industrie, Ondernemerschap van de Europese Commissie, benadrukte de cruciale rol die clusters spelen bij het versterken van de regionale economieën en het toekomstige concurrentievermogen van Europa. Zijn kernboodschap was dat clusters niet alleen lokale succesverhalen zijn - ze zijn essentiële hulpmiddelen om regionale economieën in te bedden in de bredere Europese en mondiale context, vooral tijdens geopolitieke en economische onzekerheid. Jakub drong er bij beleidsmakers op aan om clusters niet als nevenactoren te behandelen, maar als partners in het vormgeven van industriebeleid. Hij benadrukte hoe clusters nu al innovatie aanjagen en anticiperen op grote transities zoals de energietransformatie en de groene transitie. Hij riep meer Europese regio's op om clusterbeleid formeel aan te nemen en zei: “Laten we het echt onderdeel maken van ons economisch beleid over de hele linie.”

Aandacht voor startups en universiteiten

Op dag twee verschoof de focus van het waarom naar het hoe. Sprekers als Felipe Carasco uit Valencia en Veerle de Graef van Flanders’ FOOD riepen op tot flexibelere en slimmere financieringsinstrumenten. De klassieke subsidierondes sluiten slecht aan bij de realiteit van start-ups, stelde Stephan Rink van AM-Flow: “Calls één of twee keer per jaar passen niet bij de levenscyclus van een startup. Doe het maandelijks, dat zou helpen.” Hij had nóg een wens: “Bezoek de bedrijven die de subsidies aanvragen. Bekijk de problemen die ze op de werkvloer oplossen en hoe de technologie wordt ontwikkeld. Naast de formele aanvraagformulieren zal dit rijke inzichten opleveren, wat helpt om het EU-geld zo verstandig mogelijk te besteden en de EU-technologie te stimuleren.”

Als financiering de motor is, dan zijn universiteiten misschien wel het stuur. René Westenbrink van de TU/e herinnerde de zaal eraan dat universiteiten unieke ecosystemenbouwers zijn. Ze bieden talent, wereldwijde kennis én neutrale grond voor samenwerking. Maar dan moeten ze hun strategieën wél meer richten op regionale impact, en niet enkel op academische publicaties.
 

Begin met de missie

Een van de scherpste bijdragen kwam van Hugo Leyte van het Ministerie van Defensie. Hij waarschuwde tegen de reflex om meteen “common ground” te zoeken. “We vinden gedeelde belangen, we gaan elkaar omarmen, en vier weken later ontstaan de eerste barstjes.” Leyte pleitte voor radicale eerlijkheid aan het begin van een samenwerking. “Zeg wat je echt wil, ook als dat schuurt.” Begin niet met een plan vol concessies om iedereen aan boord te krijgen, maar met een gedeelde visie: “Wie willen we zijn over een paar jaar?”

Elk ecosysteem moet zijn eigen zwaartepunt vinden, of het nu geleid wordt door een universiteit, een bedrijf of de overheid. “Stop met zoeken naar die gemeenschappelijke basis”, herhaalde Hugo. “Begin vanuit je eigen doel.” Wat de uiteenlopende modellen volgens de sprekers verbindt, is de gezamenlijke inzet voor maatschappelijke uitdagingen zoals digitalisering, duurzaamheid en talent. De clusters die het verschil maken, zijn degenen die over grenzen heen verbinden. Die optreden als poortwachter, curator en versneller. 

Een community die handelt

De afsluitende woorden van Sander Groenen vormden meer dan een bedankje; ze waren een oproep tot verantwoordelijkheid. “Wat we vooral geleerd hebben, is dat internationale samenwerking tussen clusters niet alleen over geld of governance gaat. Het gaat om elkaar echt begrijpen. Het gaat om community. En het gaat om actie.” De uitdaging is helder: laat het niet bij mooie woorden. Zet de inzichten om in daden. Want in een wereld van verandering en spanningen, zal Europa’s toekomst niet bepaald worden door wie elkaar ontmoet, maar door wie in beweging komt.

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Innovation Origins.